Obchody 107. rocznicy Powstania Wielkopolskiego w Inowrocławiu były w tym roku dwudniowe i różnorodne, ale też historia miasta w czasie powstania jest wypełniona bohaterskimi wydarzeniami, a w samym mieście znajduje się kilka ważnych miejsc pamięci dedykowanych właśnie powstańcom.
Mieszkańcy tłumnie uczestniczyli w uroczystościach, którym nadano charakter patriotycznych wydarzeń, łącząc je jednak z ceremoniałem święta Trzech Króli. Hołd i kwiaty powstańcom składano pod tablicami i Pomnikiem Powstańców Wielkopolskich. W gronie władz samorządowych miasta i powiatu, przedstawicieli organizacji społeczno-politycznych, była także delegacja inowrocławskiej Nowej Lewicy z przewodniczącym RP Włodzimierzem Figasem, sekretarz Renatą Biernacką i wiceprzewodniczącym Ryszardem Rosińskim.
Wracając do historii – Inowrocław znajdował się w rękach pruskich od rozbiorów. Gdy w Wielkopolsce wybuchło powstanie (27 grudnia 1918 r.), w mieście narastało napięcie – działały polskie struktury konspiracyjne, Straż Ludowa i POW Zaboru Pruskiego, a lokalna ludność czekała na moment przejęcia miasta. 6 stycznia 1919 r. nad ranem polskie oddziały – zarówno miejscowe, jak i przybyłe z innych części regionu – rozpoczęły skoordynowaną akcję przeciwko niemieckiemu garnizonowi.
Walki szybko objęły kluczowe punkty miasta: rejon dworca kolejowego, koszary i budynki administracji, poczty. Inicjatywa i szybkie manewry dowódców odegrały decydującą rolę w rozstrzygnięciu starcia.
Mimo silnego oporu, Polacy stopniowo wypierali Niemców, przejmując broń i kontrolę nad kolejnymi obszarami. W godzinach popołudniowych i wieczornych sytuacja była już przesądzona – większość niemieckiego garnizonu złożyła broń, a miasto znalazło się pod kontrolą powstańców.
Inowrocław był jednym z kluczowych punktów powstańczych na Kujawach. Zdobycie Inowrocławia miało ogromne znaczenie strategiczne – miasto stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i zapleczem dla dalszych działań zbrojnych w regionie. Sukces ten umocnił polską kontrolę nad Kujawami i pokazał skuteczność dobrze zorganizowanych lokalnych struktur powstańczych. Inowrocław był ważnym ośrodkiem walk, a wśród kluczowych dowódców znaleźli się: ppor. Paweł Cyms – jeden z najbardziej znanych dowódców Powstania Wielkopolskiego na Kujawach, dowodził oddziałami walczącymi o Inowrocław i okolice oraz Wincenty Wierzejewski – oficer i organizator struktur powstańczych. Ponadto powstanie wspierali liczni ochotnicy – mieszkańcy miasta, kolejarze i robotnicy, którzy tworzyli trzon oddziałów powstańczych.
Miejscem czci bohaterskich inowrocławian jest Pomnik Powstańców Wielkopolskich, gdzie odbywa się wiele uroczystości patriotycznych. Ulicom i szkołom nadano m.in. imię Pawła Cymsa, podkreślając lokalną pamięć o dowódcach powstania.
Władze miasta oddały cześć powstańcom poległym w styczniu 1919 r. w walkach o oswobodzenie Inowrocławia pod tablicą umieszczoną na budynku Poczty Polskiej. Interesująca jest też karta historii uwidoczniona na tablicy pamięci Kompanii Witkowskiej na froncie dworca kolejowego. To wspomnienie o oddziale powstańczym z powiatu witkowskiego z okolic Gniezna, który w styczniu 1919 r. włączył się do szerszej akcji powstańczej i wyruszył na Kujawy pod dowództwem ppor. Stanisława Połczyńskiego. Wraz z innymi ochotnikami, uczestniczyli w bitwie o wyzwolenie Inowrocławia (5–6 stycznia 1919 r.). Kompania walczyła w zaciętych walkach o dworzec kolejowy i inne strategiczne punkty miasta, które były kluczowe dla zaopatrzenia i przebiegu operacji powstańczych. Powstańcy z Witkowa wyróżniali się odwagą i determinacją – często wspominane jest, że „bili się jak lwy”, zdobywając pocztę i dworzec ramię w ramię z innymi oddziałami powstańczymi.
Przedstawiciele władz powiatu złożyli kwiaty w miejscach pamięci o Powstaniu Wielkopolskim w pobliskich Złotnikach Kujawskich i Rojewie.
Fot. uczestników
Opr. nim, 6 stycznia 2026 r.
